Cần làm gì khi người vay/mượn tiền không chịu trả?

Việc cho vay tiền cá nhân hay trong kinh doanh là rất phổ biến. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít trường hợp người vay không trả nợ đúng hạn hoặc cố tình chây ỳ, gây ra những khó khăn và thiệt hại về tài chính cho bên cho vay. Vậy khi gặp trường hợp này, người cho vay cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình một cách hợp pháp?

Trong trường hợp người vay mượn tiền không chịu trả thì bên cho vay nên chủ động liên hệ với người vay để trao đổi và nhắc nhở việc trả nợ, đồng thời hai bên cùng thương lượng về phương thức trả nợ (trả góp, gia hạn thời gian) để giúp giải quyết vấn đề nhanh chóng mà không cần tốn thời gian, chi phí.

Trong trường hợp người vay nợ vẫn chây ỳ, cố tình kéo dài thời hạn trả nợ mà không chịu trả thì căn cứ Điều 463 BLDS 2015: “Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định” dẫn chiếu khoản 1 Điều 105 BLDS 2015: “Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản”. Vậy khi người vay mượn tiền không trả thì ta có thể gửi thư yêu cầu trả nợ (thư đòi nợ) bằng văn bản, có chữ ký và ngày tháng rõ ràng. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng trong trường hợp cần khởi kiện hoặc giải quyết các tranh chấp sau này.

Trường hợp người vay vẫn cố tình trốn tránh nghĩa vụ trả nợ theo Điều 466 BLDS 2015 thì bên cho vay cần thu thập các chứng cứ, giấy tờ có liên quan đến việc cho vay như hợp đồng vay mượn có chữ ký của các bên hoặc có sự chứng kiến của người thứ ba, giấy biện nhận. Trường hợp giữa hai bên đều không có giấy tờ liên quan để chứng minh thì người cho vay cần cung cấp được tin nhắn, email trong quá trình yêu cầu trả nợ hoặc chứng cứ chuyển khoản (trong trường hợp cho vay bằng hình thức chuyển khoản)

Nếu tất cả các biện pháp nêu trên không thành công, bên cho vay có thể tiến hành khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu buộc người vay trả nợ. Thời hiệu khởi kiện về hợp đồng căn cứ theo Điều 429 BLDS 2015: Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Để tránh những trường hợp người vay tiền không chịu trả nợ, bên cho vay cần lưu ý những điều quan trọng như: Nên lập hợp đồng vay thành văn bản có chữ ký, có người thứ ba làm chứng để tránh những tranh chấp về sau. Không tự ý dùng các biện pháp cưỡng chế, đòi nợ kiểu “xã hội đen” vì hành vi này vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý hình sự. Trường hợp người vay tiền cố tình trốn tránh, có dấu hiệu của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo điểm a khoản 1 Điều 175 BLHS 2015: “Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng các hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản đó hoặc đến thời hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả”, bên cho vay có thể tố cáo với công an để xử lý hình sự.

Kết luận

Khi người vay mượn tiền không chịu trả thì bên cho vay cần bình tĩnh, lần lượt thực hiện các bước nêu trên từ thương lượng, gửi yêu cầu trả nợ bằng văn bản, thu thập chứng cứ, và nếu cần thiết có thể khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền giải quyết. Quan trọng mọi hành động phải tuân thủ pháp luật, tránh vi phạm để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách hiệu quả.